ኢትዮጵያ መብዛሕትኡ ግዜ ብቁጽርታት እያ ትግለጽ፦ ዕብየት ኢኮኖሚ፣ ወጻኢ ኢንቨስትመንት፣ ዕዳ፣ ሓበሬታ ዋጋታት፣ ወጻኢ ንግዲ፣ መሰረተ ልማትን ዘቤታዊ ሓፈሻዊ ፍርያትን (GDP)። እንተኾነ ግን ካብዞም ቁጽርታት እዚኦም ድሕሪት ዘለው ናይ ሰብ ህይወታት ኣለው። እቲ ሓረስጣይ ፍርያት ሕረሻኡ ንቤተሰቡ ክመግብ ይኽእልዶ ኢሉ ይሓትት። እቲ ሰራሕተኛ ዝረክቦ ደመወዝ ናይቲ ወርሒ ወጻኢኡ ክሸፍነሉ ይኽእልዶ ኢሉ ይስጋእ። እቲ ተመረቒ ወጣት ብዘይ ዝኾነ ጽቡቕ ስራሕ ኣብ ዘለዎ ኩነታት ዋጋ ትምህርቱ እንታይ ምዃኑ ይሓትት። እቲ ስራሕ ኣልቦ ወጣት ድማ እታ ሃገር ዕብየት ኢኮኖሚ ኣመዝጊበ እንዳበለት ህይወቱ ስያሜ ዘይብላ ኮይና ብም ትርፋ ይገርሞ።
ክንንጸረሉ ዝግበኣና ሓቂ እዚ እዩ። ኢትዮጵያ ሃብቲ ዘይብላ ሃገር ኣይኮነትን። እቲ ጸገም ዘሎ ናይቲ ሃብቲ ምብጽጻሕን ምውዳብን ፍትሓዊ ዘይምዃኑ እዩ። ስለዚ እቲ ሕቶ "ኢትዮጵያ ትዓቢ ኣላዶ የላን?" ዝብል ጥራይ ኣይኮነን። እቲ ቀንዲ ሕቶ፦ "እቲ ዕብየት ንመን እዩ? ብናይ መን ቁጽጽር እዩ? ወጻኢኡስ ኣብ መን ዝተንጠልጠለ እዩ?" ዝብል እዩ።
ዕብየት ማለት ሓ his ነጻነት ማለት ኣይኮነን
ኢኮኖሚ ኢትዮጵያ ኣብ ወረቐት ደረጃ ዓቢ ዕብየት ከም ዘመዝገበ ይነገረሉ እዩ፤ መንግስትን ኣለማዊ ኣበደርትን ኣብ ዓለም ካብ ዘለው ፈጣናት ዕብየታት ሓደ ምዃኑ ይገልጹ። እንተኾነ ግን ናይ GDP ዕብየት ጥራይ ንሰራሕተኛ ዋጋ ምግብታት ምህዱእ ምዃኑ፣ ናይ መኖሪያ ቤት ዋሕስ ምርካቡ፣ ናይ ጤና ኣገልግሎት ምርካቡ ወይ ንወጣታት ዝሓሸ ተስፋ ምህላዉ ኣየረጋግጽን። ናይ ኢኮኖሚ ዕብየት ብባህሪኡ ናይ ህይወት ዘይተኣማመንነት ክፈጥር ይኽእል እዩ። ሃገር መገድታት፣ ፋብሪካታት፣ ሓጽብታትን ከተማታትን ክትገብር ትኽእል እዩ፤ እንተኾነ ግን ብሚሊዮናት ዝቖጸሩ ሰባት ብረሃጾም ዘፍረይዎ ሃብቲ ናይ ምቁጻር መብቶም ተገፊፎም ክቕጽሉ ይኽእሉ እዩ።
ካብ ናይ ዕብየት ዜናታት ድሕሪት ዘለው ቁጽርታት ነዚ ሓቂ እዚ የርእዩ። ናይታ ሃገር ናይ ብዙሕ ዘርፊ ድሕነት መጠን (ሕቡራት መንግስታት ዘዳለዎ ናይ ገቢ፣ ጤናን ትምህርትን ኣጣሚሩ ዝለካኣሉ መንገዲ) 72 ሚእታዊት በጺሑ ኣሎ፤ እዚ ድማ ኣብ ዓለም ደረጃ ካብቶም ዝለዓሉ ሓደ እዩ። ዓለምለኸ ባንክ ድማ ናይ ገቢ ድሕነት ብ43 ሚእታዊት ኣቢሉ የቐምጦ። ካብ 85 ሚእታዊት ንላዕሊ ዝኾነ ናይ ከተማ ስራሕ ሕጊ-ወጻኢ ወይ መደበኛ ዘይኮነ እዩ፦ ናይ ጎደና ንግዲ፣ ናይ ትራንስፖርት ስራሕ፣ ናይ መዓልቲ ስራሕን ናይ ገዛ ስራሕን፤ እዚኦም ኩሎም ውዕል፣ ናይ ጥሮታ መብትን ትሑት ደመወዝ ዋሕስን ዘይብሎም እዮም።
ናይታ ሃገር ናይ ኤክስፖርት ስትራቴጂ መግለጺ ኣብ ዝኾነ ናይ ሓዋሳ ኢንዱስትሪ ፓርክ፣ ናይ ጨርቃጨርቅ ሰራሕተኛታት ኣብ ወርሒ ዝረክብዎ ደመወዝ ኣብ ዓለም ካብቶም ዝተሓቱ ዝበሃል እዩ፤ እንተኾነ ግን ዘፍርይዎ ጨርቂ ኣብ ምዕራባውያን ዕዳጋ ብላዕለዋይ ዋጋ ይሽየጥ። ናይ ሶሻሊስት ትንተና ዝጅምሮ ካብዚ ቦታ እዚ እዩ። "ሃብቲ ናብ ታሕቲ ይውሕዝ (trickle down)" ዝብል ሓሳብ ክንቅበሎ የብልናን። ሰራሕተኛታት ካብ ልምዓት ምጽዋት ኣይደልዩን። ካብ ዘፍርይዎ ሃብቲ ዝግብኦም ብፅሒትን ኣብ ኢኮኖሚ እውን ናይ ሓቂ ዲሞክራሲያዊ ውሳነ ናይ ምሃብ መብትን እዩ ዘድልዮም።
ናይቲ ጸገም ጸቕጢ ኩሉ ግዜ ኣብቲ ህዝቢ ጥራይ ክጽዓን የብሉን
ናይ ኢትዮጵያ ናይ ኢኮኖሚ ምምሕያሻት ዝተገብሩ ብምኽንያት ናይ ዕዳ ጸቕጢ፣ ወለድን ናይ ወጻኢ ምንዛሪ ሕጽ his ን እዩ። ዓለምለኸ ናይ ገንዘብ ድ his ጅት (IMF) ንጸገማት ንምፍታሕ ብዝብል ናይ 3.4 ቢሊዮን ዶላር ብልቃሕ ፈቒዱ እዩ፤ እንተኾነ ግን ምስዚ ተኣሳሲሮም ዝመጹ ናይ ፖሊሲ ምምሕያሻት — ናይ ብር ዋጋ ኣብ ዕዳጋ ክውሰን ምግባር፣ ናይ ድጎማ ምቕናስን ጥቡቕ ናይ ገንዘብ ፖሊሲን — ናይ ብር ዋጋ ካብ ዶላር ኣንጻር ብዓቢኡ ክወርድ ገይርዎ እዩ። እዚ ድማ ካብ ደመወዝ ዕብየት ንላዕሊ ዝኾነ ናይ ነዳዲን ምግብን ዋጋ ወሰኽ ኣስዒቡ እዩ። ሰብኣዊ መብትታት ተኸታ his (Human Rights Watch) ከም ዘመልክቶ፣ መንግስቲ ናይ ዕዳ ሽግሽግ እንተገበረ እውን፣ ህዝቢ ሕጂ እውን ኣብ ልዑል ናይ ኑሮ ውድነትን ናይ ዕዳ ጸቕጥን ይርከብ። ናይ ኢትዮጵያ ሓፈሻዊ ናይ ወጻኢ ዕዳ 69 ቢሊዮን ዶላር ኣቢሉ በጺሑ ዘሎ እንተኾኑ እታ ሃገር ብልቃሕ ክትከፍል ብዘይምእካላ ኣብ ናይ ዕዳ ስግኣት ካብ ዘለዋ ሃገራት ተመዲባ ኣላ።
እዚኦም ፖሊሲታት እዚኦም ክመዘኑ ዘለዎም ብዓለምለኸ ናይ ገንዘብ ተቋማት ዘረክብዎ ኣድናቖት ዘይኮነስ፣ ኣብ ናይ ብሓቂ ህዝቢ ህይወት ኣብ ዘምጽእዎ ጽልዋ እዩ። ናይ ዋጋ ወሰኽ እንተሃልዩ ጉ his ኣቱ ኣብ ቤተሰብ እዩ። ስራሕ እንተጠፊኡ ዝጉዳእ እቲ ወጣት እዩ። ህዝባዊ ኣገልግሎታት እንተደኪሞም እቲ ክፍተት ዝሸፍኖ እቲ ሰራሕተኛን ሓረስጣይን እዩ። ስለዚ ናይ ኢኮኖሚ ምምሕያሽ ሓደ ቀሊል ሕቶ ክመልስ ኣለዎ፦ "ናይዚ ኩሉ ጸቕጢ ተሸካሚ መን እዩ?" ናይቲ ጸገም ወጻኢ ኣብቲ ህዝቢ እንዳተጫነ ረብሓኡ ንሒደት ጥራይ እንተኾይኑ እቲ ሓ his በረሰብ ኣነ ኣዕዊተ ክብል ኣይኽእልን።
ናይ ኢትዮጵያ ዓቢ ሃብቲ ናይ ወጻኢ ካፒታል ኣይኮነን
ናይ ኢትዮጵያ ዓቢ ሃብቲ ናይቲ ሰራሕተኛ ህዝቢ ጉልበትን ፍል his ጥን እዩ። መሬት ዝሕርስ ሓረስጣይ፣ ከተማ ዝገብር ናይ ህንጻ ሰራሕተኛ፣ ወለዶ ዝህነጽ ኣሰልጣኒ/መምህር፣ ህይወት ዝኣልይ ናይ ጤና ኪዱን፣ መሰረተ ልማት ዝቐርጽ ኢንጂነር፣ ፍርያት ዘፍሪ ናይ ፋብሪካ ሰራሕተኛን ክህሎት ሒዙ ስራሕ ዝደሊ ወጣትን — እዚኦም ኩሎም ነታ ሃገር ዝህነጹ ዋና ሓይልታት እዮም። እዚኦም ሰባት እዚኦም ናይ ኢኮኖሚ "መሳርሒ" ጥራይ ኣይኮኑን፤ ህያው ዝኾኑ ሰባትን ናይታ ሃገር ሃብቲ ፈጠርትን እዮም።
ስለዚ፣ ናይ ሶሻሊስት ኢትዮጵያ ካብ ካልእ መ his ህ ይጅምር፦ ናይ ኢኮኖሚ ፖሊሲ ካብ ናይ ሒደት ሰባት ሃብቲ ምእካብ ንላዕሊ ናይ ሰባት መሰረታዊ ፍላጎት ክኣስ Dem ኣለዎ። እዚ ማለት ኣብ ትሕቲ ሕዝቢ ቁጽጽር ክሆን ዘለዎ ኣየናይ እዩ? ብመሬትን ተፈጥሮ ሃብትን ህዝቢ ብኸመይ ክጥቀም ኣለዎ? መሰረታዊ ኣገልግሎታት ብኸመይ ክረጋገጹ ይኽእሉ? ሰራሕተኛታትከ ኣብ ናይ ኢኮኖሚ ውሳነታት ብኸመይ ክሳተፉ ይኽእሉ? ዝብሉ ሕቶታት ምምላስ እዩ።
ናይ ኢትዮጵያ ሕገ-መንግስቲ መሬት ናይ ህዝቢን መንግስትን ም his ኑ ይደንግግ፤ እዚ ድማ ኣብ ዓለም ካብ ዘለው እኩልነት ዘቐድሙ ድንጋጌታት ሓደ እዩ። እቲ ጸገም ዘሎ ኣብቲ መርህ ዘይኮነስ ኣብ መሬትን ናይ ኢንዱስትሪ ፖሊሲን ምምሕዳር вр እዩ፤ እቲ ኣሰራርሓ ገንዘብን ስልጣንን ዘለዎም ኣካላት ጥራይ ተጠቃምቲ ክሆኑ ገይርዎም እዩ።
ናይ መጻኢ ህይወት ኣብ ቋ his ሚ ምፍልላይ ክንህነጾ ኣንኽእልን
ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ቕ lay ስ ካብ ማሕበራውን ኢኮኖሚያውን ጸገማታ ተፈልዩ ክርአ ኣይኽእልን። ግጭታት፣ ብሄረኝነት፣ ምፈናቐልን ናይ ፖለቲካ እምነት ም his እንን ማሕበራዊ ሓደነትና ኣደኪሞምዎ እዮም። ብጥቅምቲ 2015 ዓ.ም ዝተፈረመ ናይ ፕሬቶሪያ ስምምዕ እንተሃለወ እውን፣ ኣብ ሰሜን እታ ሃገር ዘሎ ኩነታት ሕጂ እውን ኣሳሳቢ ኮይኑ ይቐጽል ኣሎ። ግጭታት፣ ናይ ኢኮኖሚ ውድቀት፣ ናይ ብር ዋጋ ምውራድን ናይ ዜጋታት ምፈናቐልን ዝተኣሳሰሩ ጸገማት እዮም።
ናይ ሶሻሊስት ፖሊሲ ሓደ ናይ ኢትዮጵያ ማሕበረሰብ ንካልኡ ብምስዓር ጥራይ ይዓቢ ዝብል ኣተሓሳስባ ውድቅ ይገብሮ። ናይ ሓደ ወጣት ሰራሕተኛ ህይወት ዝመሓየሽ ናይቲ ካልእ ብምጉዳኡ ኣይኮነን። ናይ ሓደ ኣከባቢ ሓረስጣይ ሰላም ዝረክብ ናይቲ ካልእ ብምቸገሩ ኣይኮነን። ናይ ኢትዮጵያ ሰራሕተኛ ህዝቢ ሓይሉ ዘሎ ምዝመዛ ናይ ብሄር ወሰን ከም ዘይብሉ ክርድኦ ከሎ እዩ። እዚ ማለት ታሪኻዊ በደላትን ጭቆናታትን ምእማን ኣይኮነን፤ እቶም ሓቅታት እቶም ብትክክል ክእረሙ ኣለዎም። እንተኾነ ግን መፍትሒኡ ነቲ ተራ ህዝቢ እርስ በርሱ ምግጫው ኣይኮነን። እቲ ዋና ሕቶ "ናይ ኢኮኖሚን ፖለቲካን ስልጣን ኣብ መን እጅ እዩ ዘሎ?" ዝብል እዩ።
ወጣታት ናይ ኢትዮጵያ "ናይ ጽባሕ ተስፋ" ጥራይ ኣይኮኑን
ወጣታት ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሎሚ ህይወት እዮም። ሓደ ወለዶ ዘይጨበጥ ጽባሕ ኢሉ ሎሚ መስዋእቲ ክኸፍል ኣይግበኦን። ወጣታት ኢትዮጵያውያን ዕድል ዝፈጥር ትምህርቲ፣ ክብሪ ዘለዎ ስራሕ፣ ገቢኦም ዘይውድእ መኖሪያ ቤትን ድምፆም ዝስመዓሉ ናይ ፖለቲካ ስርዓትን ይግብኦም። ልዑል ናይ ወጣት ቁጽሪ ዘለዋ ሃገር ናይ ወጣታት ኣቕሚ ክትባክን ኣይትኽእልን። ስራሕ ዘይብሉ ትምህርቲ ተስፋ ምቁራጽ ይፈጥር፤ ኣሳታፊ ዘይኮነ ዕብየት ድማ ቑጣ ይወልድ። ንወጣት "ጠንኪርካ ስራሕ" ምባል ጥራይ በቂ ኣይኮነን፤ ሰሪሑ ክብሪ ዘለዎ ህይወት ዝነብረሉ ስርዓት ምህናጽ የ his ልያ።
ሰራሕተኛ ናይ ፖለቲካ ባለቤት ክሆን ኣለዎ
ንነዊሕ ግዜ ሰራሕተኛታት ከም ተራ ናይ ልምዓት መሳርሒ ክቖጸሩ ጸኒሖም እዮም። ናይ ሶሻሊስት ርኢቶ ግን እተለየ እዩ፦ ሰራሕተኛታት ተደራጂቦም ኣብ ህይወቶም ኣብ ዝውስኑ ተቋማት መብቶም ክሓቱ ከለው እንታይ ይፈጸም? ናይ ሙያ ማሕበራት፣ ናይ ሕብረት ስራሕ ማሕበራት፣ ናይ ነበርቲ ማሕበራትን ናይ ሰራሕተኛታት ስብስብን ነጻን ኣሳታፊን ክሆኑ ከለው ናይ ብሓቂ ዲሞክራሲ መሃሪ ይሆኑ። ኣላማኡ ንሓደ ኣካል ብዓይነ-ስውር ምእዛዝ ዘይኮነስ ካብ ታሕቲ ዝለዓል ዲሞክራሲያዊ ስልጣን ምህናጽ እዩ። ንኢትዮጵያ ዘድልያ ኣብ ናይ ኢኮኖሚ ህይወት ናይ ብሓቂ ዲሞክራሲ ምህላው እዩ፤ እዚ ድማ ሒደት ባለስልጣናት ቦታ ዝቕይሩሉ ስርዓት ኣይኮነን።
ኣየነይቲ ኢትዮጵያ ንደሊ?
- ዕብየት ብናይ ሰባት ህይወት ጥራት ዝለካኣላ ኢትዮጵያ፤
- ናይ ተፈጥሮ ሃብቲ ፍርያት ንሕዝቢ ረብሓ ዝውዕለላ ኢትዮጵያ፤
- ሰራሕተኛታት ናይ ብሓቂ ናይ ምድርዳር ኣቕሚ ዘለዎምላ ኢትዮጵያ፤
- ሓረስቶት ከም ዝተደርበዩ ናይ ሓ my ረሰብ ክፍሊ ዘይቆጸሩላ ኢትዮጵያ፤
- ትምህርቲ ናይ ሰብ ነጻነት ማረጋገጺ እምበር ንጸገም ዘየጋልጽ ኣብ ዝኾነላ ኢትዮጵያ፤
- ጤና፣ ማይ፣ መብራህቲን መኖሪያ ቤትን ከም መሰረታዊ መብት ኣብ ዝረኣዩላ ኢትዮጵያ፤
- ደቀንስትዮ ኣብ ፖለቲካን ኢኮኖሚን ምሉእ ተሳትፎ ኣብ ዘለወንላ ኢትዮጵያ፤
- ዝተፈላለዩ ህዝብታት ብክብርን ብሰላምን ብሓደ ኣብ ዝነብሩላ ኢትዮጵያ፤
- ናይ ኢኮኖሚ ፕላን ግልጺ፣ ኣሳታፊን ንሕዝቢ ተሓታቲ ኣብ ዝኾነላ ኢትዮጵያ፤
- ናይታ ሃገር ዓቢ ኣቕምን ሃብትን ኣብ መወዳእታ ናይቲ ሃብቲ ፈጣሪ ንዝኾነ ህዝቢ ኣብ ዝህበላ ኢትዮጵያ።
እዚ ሕልሚ ኣይኮነን፤ ናይ ፖለቲካ ውሳነ እምበር።
ዋና ሕቶ
ኢትዮጵያ ሰራሕተኛ ህዝቢ ኣይሰኣነትን፣ መሬት ኣይሰኣነትን፣ ተፈጥሮ ሃብቲ ኣይሰኣነትን፣ ኣቕሚ ዘለዎም ወጣታት፣ ምሁራት፣ ኢንጂነራት፣ ሓረስቶትን ኣርቲስታትን ኣይሰኣነትን። እታ ሃገር ዘስኣና ነዚኦም ኩሎም ሃብትታት ናብ ዝሓሸ ማሕበራዊን ኢኮኖሚያውን ህይወት ዝቕይር ፍትሓዊ ስርዓት እዩ።
ስለዚ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ፖለቲካ ዋና ሕቶ "ኢኮኖሚ ብክንደይ ፍጥነት ይዓቢ?" ዝብል ጥራይ ክሆን የብሉን። ይልቁስ፦ "ነቲ ዕብየት ዝቁጸሮ መን እዩ? ተጠቃሚኡስ መን እዩ? ምን ኣይነት ማሕበረሰብ ኢና ንፈጥር ዘሎና?" ዝብል ክሆን ኣለዎ። ዕብየት መጺኡ ህዝቢ ናይ ስልጣንን ሃብትን ባለቤት እንተዘይኮይኑ እቲ ዕብየት ጎደሎ እዩ። ዕብየት ንሒደት ሰባት ብልጽግና ኣምጺኡ ንብዙሓት ጸገም ዝተርፍ እንተኾይኑ ኣካየዳና ክንመረምር ይግብኣና። ናይ ኢትዮጵያ መጻኢ ግዜ ናይ ህዝባ ክሆን እንተደልዮ፣ እቲ ተራ ህዝቢ ኣብ ህይወቱን ኣብ ሃገሩ ጉዳይን ናይ ብሓቂ ውሳነ ሃቢ ክሆን ኣለዎ።
ናይ መጻኢ ህይወት ካብ ላዕሊ ዝሃብ ስ his ጦ ኣይኮነን፤ ካብ ታሕቲ ብህዝቢ ዲሞክራሲያዊ መንገዲ ዝህነጽ እምበር።
ሲዶክ ሃይቱ ኣብ Horn of Africa ናይ ፖለቲካ ኢኮኖሚ፣ ናይ መደብ ኩነታትን ፀረ-ኢምፔሪያሊዝም ምንቅስቓሳትን ዘተኩር ኢትዮጵያዊ ጸሓፊን ተመራማሪን እዩ። ንምዝ his ያጥን ብሓደ ንምስራሕን ነቲ ደራሲ ኣብ pfle-dialogue@proton.me ክትረኽብዎ ወይ ኣብ ፌስቡክ ገጹ ክትሰFollowዎ ት his ሉ እዮም።
