ንሕና ፈጺምና ሰነፋት ኣይነበርናን። ተገዲፍና ኢና።
ብሲዶክ ሓይቱ
ምሉእ ህይወትኩም እዚ ክትሰምዑ ጸኒሕኩም። ካብ ኣኮታትኩም። ካብ ሚኒስተራት ኣብ ቴሌቪዥን ዝዛረቡ። ኣብ ሓደ ከቢድ መዓልቲ ካብ ዝደኸሙ ወለድኹም እውን፦ “እዚ ወለዶ እዚ ክሰርሕ ኣይደልን እዩ።”
ቅድሚ ኩሉ ሓደ ነገር ብግልጺ ክነግረኩም እደሊ፦ ይሕስዉኹም ኣለዉ። ብዛዕባ ኩሉ ነገር ኣይኮነን። ብዛዕባ እዚ ግን ሓቂ ኣይዛረቡን።
ካብ 70 ሚእታዊት ንላዕሊ ህዝቢ እዛ ሃገር ትሕቲ 30 ዓመት እዩ።
ንስኻትኩም ኣብ መደብ ካልእ ሰብ ፍሉይ ቦታ ዝደልዩ ንእሽቶ ጉጅለ ኣይኮንኩምን። እዛ ሃገር ንስኻትኩም ኢኹም።
እንተኾነ ግን፣ ስራሕ ኣልቦነት መንእሰያት ኣብ ከተማታት ናብ 27 ሚእታዊት ይቐርብ።
ንሳቶም ብዛዕባ ዕቤት ቁጠባ እናዘመሩ ይዛረቡ። ንስኻትኩም ግን እቲ ዕቤት ኣብ ኪሳብኩም ኣይትርእይዎን።
እዚ ድማ ኢኮኖሚስታት “jobless growth” ይብልዎ፤ ማለት ስራሕ ከይተፈጥረ ዝመጽእ ዕቤት። ብቐሊሉ ክንብሎ እንተኾይኑ፦ ገንዘብ ይንቀሳቐስ ኣሎ፤ ንስኻትኩም ግን ካብኡ ወጻኢ ኢኹም።
በብዓመቱ ድማ ኣስታት ርብዒ ሚልዮን ኢትዮጵያውያን ካብ ሃገሮም ይወጹ።
ሃገሮም ስለ ዘይፈትዉ ኣይኮነን። ኣብ ሃገሮም ምቕራው ንህይወት እናኸበደ ስለ ዝመጸ እዩ።
እዚ ስንፍና ኣይኮነን።
እዚ እናዓበየን እናተዘርግሐን ዝኸይድ፣ ግን ንኣኻትኩም ኣብኡ ሓንቲ ቦታ እውን ዘይገበረ ስርዓት እዩ።
እቲ ክድሕነኩም ዝነበረ ዲግሪ
ሓደ ሰብ “ተማሃር” ኢሉኩም። ተማሂርኩም።
ካልእ ሰብ “ዲግሪኻ ናብ ዕድል ዝወስድ በሪ እዩ” ኢሉኩም። ነቲ በሪ ከፊትኩም ኣቲኹም።
ኣብ ሓደ ወገን እቲ በሪ ግን እንታይ ረኺብኩም?
ካልእ ሰልፊ። ካልእ መጸበዪ ክፍሊ። እና ካልእ “ክንጽውዓካ ኢና” ዝብል ቃል።
ሎሚ ኣብዛ ሃገር ብዙሓት ተመረቕቲ እዮም፣ ስርዓቱ ዝሓተቶም ኩሉ ድማ ገይሮም። ዓመታት ተማሂሮም። ስድራቤቶም ካብ ዘለዎም እናቐነሱ ክፍሊት ትምህርቲ ከፊሎም።
ኣብ መወዳእታ ግን ምስቲ ትምህርቱ ኣብ 15 ዓመቱ ዝገደፈ መንእሰይ ኣብ ሓደ ሰልፊ ስራሕ ኣልቦነት ደው ኢሎም።
ዲግሪኹም ዝፈሸለ ብቑዕ ጻዕሪ ስለ ዘይገበርኩም ኣይኮነን።
እቲ ዝተዋህበኩም ተስፋ ካብ መጀመርታ ንኣኻትኩም ኣይተሃነጸን።
ክትጽበዩ እናተስፋ ክትገብሩ ንምግባር እዩ ተሃኒጹ።
ግን ምጽባይ ዋጋ ኣለዎ።
ናብ ስራሕ ዕዳጋ ክኣትዉ ከይከኣሉ ናብ ዘይስሩዕ ስራሕ ዝግደዱ መንእሰያት፤ ዝተማህሩዎ ነገር ከይሰርሑ ኣብ ዳር መንገዲ ካልእ ነገር ክሸጡ ዝግደዱ፤ ዶብ እንታይ ከም ዝገብረሎም እውን ከይፈለጡ ናብ ዶብ ዝወስድ ኣውቶቡስ ዝዓርጉ — እዚ ሚልዮናት ግዜ ዝተደገመ ውልቃዊ ውድቀት ኣይኮነን።
እዚ ሓደ ወለዶ ብስቕታ ክግደፍ ምግባር እዩ።
ካብ ስራሕ ኣልቦነት ንላዕሊ ክኸፋፍሉኹም ይደልዩ
እዚ ክፋል እዚ ማንም ሰብ ብቐጥታ ኣይነግረኩምን። ኣነ ግን ክነግረኩም እየ።
እቲ ስራሕ ክረኽበኩም ዘይክእል ስርዓት፣ ሚሊሻ ንኽትረኽቡ ግን ሽግር የብሉን።
ባንዴራ ክህበኩም ሽግር የብሉን።
ካባኻትኩም ዝተፈልየ ቋንቋ ዝዛረብ ወይ ካልእ ብሄር ዝኾነ ጸላኢ ክፈጥር እውን ሽግር የብሉን።
ንሓደ 19 ዓመት ዝዕድሜኡ መንእሰይ ንኽነብር ዝኽእል ደሞዝ ካብ ምሃብ ይልቕ፣ ብዛዕባ ብሄር ጎረቤቱ ቂምን ጽልእን ምሃብ ይቐልል።
እዚ ነቶም ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ሰባት ዝጠቕም፣ ዝወሓደ ወጻኢ ዝሓትትን ድሕነቶም ዝያዳ ዝሕሉን መንገዲ እዩ።
ብረት ዝሓዘ፣ ተኸፋፊሉ ዝነብርን ዝደኸመን መንእሰይ፣ መሬት ብሓቂ መን ከም ዝቆጻጸሮ፣ ውዕላት መን ከም ዝወስዶም፣ ሒሳባት ወጻኢ ምንዛሪ መን ከም ዝቆጻጸሮም ክሓትት ኣይክእልን።
እንተኾነ ግን እቶም ብዘይካ ኩሉ መስመር ተኸፋፊሎም ሓደ ዝኾኑ መንእሰያት እዞም ኩሎም ሕቶታት ክሓቱ ይኽእሉ።
ስለዚ ኣብ ክንዲ ዕድል መንነት ይህቡኹም።
ኣብ ክንዲ ደሞዝ ኲናት ይህቡኹም።
ከምኡ እውን ሎሚ ንምንባር ጥራይ ክትቃለሱ እናደኸምኩም፣ እናተበታተንኩም፣ ሎሚ ጥራይ እናሓሰብኩም ክትነብሩ ይደልዩ።
ኦሮሞ መንእሰይ፣ ኣማራ መንእሰይ፣ ትግራዋይ መንእሰይን ሶማሌ መንእሰይን ኩሎም ኣብ ሓደ ሰልፊ ስራሕ ኣልቦነት ከም ዝቖሙ ከይትርእዩ ይደልዩ።
እቲ ፍልልይ ግን ሰልፊ ዝተሰርዐሉ ከተማ እዩ።
ንነፍሲ ወከፍኩም ዝነግሩኹም ታሪኽ ይፈላለ።
እቲ ጸገም ግን ሓደ እዩ።
ንስኻትኩም ፈጺምኩም ጸላእቲ ንሓድሕድኩም ኣይነበርኩምን።
ንስኻትኩም ናይ ሓድሕድኩም መረጋገጺ ኢኹም።
እዚ ጸገም እዚ ናትካ ውልቃዊ ጸገም ጥራይ ከምዘይኮነ ዝሕብር መረጋገጺ ኢኹም።
ኣብ ዝኾነ ክልል ትንበሩ። ዝኾነ መንግስቲ ትመልከቱ። እቲ መሰረታዊ ጸገም ግን ሓደ እዩ።
እቲ ጸገም ግን ዝተፈላለዩ ባንዴራታት ለቢሱ ይመጽእ — ንስኻትኩም ከይትወዳደሩ፣ ከይትዘራረቡን እቲ ዘጋጥመኩም ከይትካፈሉን እዩ።
ብሓቂ መን ኢኹም?
ንስኻትኩም “ክቆጻጸር ዘለዎ ብዝሒ መንእሰያት” ኣይኮንኩምን።
“ክግታእ ዘለዎ ስግኣት ህዝቢ” ኣይኮንኩምን።
ኣብ ሪፖርት ለገስቲ ዝጽሓፍ “ዕቤት ስራሕ ኣልቦ” ዝብል ቁጽሪ ጥራይ እውን ኣይኮንኩምን።
ንስኻትኩም እቲ እዛ ሃገር እትህነጸሉ ሓይሊ ኢኹም።
ንዝመጽእ 50 ዓመታት እውን እዛ ሃገር እትቕጽል ብኣኻትኩም እዩ።
እቶም ኣብ ስልጣን ዘለዉ ሎሚ እዚ እንተተቐበሉዎ ወይ እንተኸሓዱዎ፣ ሓቂ እዚ እዩ።
እዚ ድማ ሓደ ነገር ይህበኩም።
እቲ ንኽትርእይዎ ዘይደልዩኹም ሓይሊ፦
ሓይሊ ምጽዋዕን ምሕታትን።
ብዘይካኻትኩም ሃገር ክትሃንጽ ኣይትኽእልን።
ሕርሻ ክትገብር ኣይትኽእልን።
ክትምህር ኣይትኽእልን።
ሕሙማት ክትሕክም ኣይትኽእልን።
ቴክኖሎጂ ክትሃንጽ ኣይትኽእልን።
ሃገር ክትከላኸል እውን ኣይትኽእልን።
እዚ ግን ኣብ ሕቶ ኣይኮነን።
እቲ ሕቶ እዚ እዩ፦
ነዚ ሓይልኹም ንሓድሕድኩም ንምውጋእ ክትጥቀሙሉ ትቕጽሉዶ? ወይስ ነቶም ንዓመታት ንርእሶም ሓይልን ሃብትን ዝኣከቡ ሰባት ንምሕታት ክትጥቀሙሉ ኢኹም?
ንስኻትኩም ስራሕ ዘይብሉ ቁጠባ፣ ዝተኸፋፈለ ፌደሬሽንን ኲናት ዝደሊ ፖለቲካዊ ምህዳርን ብሓንሳብ ክትወርሱ ኣይመረጽኩምን።
ግን ሕጂ ሓደ ነገር ትፈልጡ፦
ንስኻትኩም ሓቀኛ ብዝሒ እዛ ሃገር ኢኹም።
ኣብ ኩሉ ክልል።
ኣብ ኩሉ ብሄርን ሕብረተሰብን።
ኣብ ሓደ ሰልፊ ስራሕ ኣልቦነት ቆይምኩም ኢኹም።
እዚ ንእሽቶ ነገር ኣይኮነን።
ኣብ ታሪኽ እውነተኛ ለውጢ ዘምጽአ ኩሉ ወለዶ ካብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እዩ ጀሚሩ።
ንስኻትኩም ሰነፋት ኣይኮንኩምን።
ፈጺምኩም ሰነፋት ኣይነበርኩምን።
ተገዲፍኩም ኢኹም።
ንስኻትኩም ንርእስኹም ከም ምኽንያት ጸገምኩም ክትቆጽሩ ንዝጠቕሞም ሰባት ተገዲፍኩም።
እዚ ምእማን ግደፉ።
ሕቶታት ምሕታት ጀምሩ።
ብድምጽኹም።
ብሓባር።
እቲ ስርዓት ኣብ መንነትን ክልላትን ዝሰርሖም ዶባት ሰጊርኩም።
እዚ መደብ እዚ ንመን እዩ ነይሩ?
ስለምንታይ ናትኩም ኣይነበረን?
ሲዶክ ሓይቱ ኣብ ፖለቲካዊ ቁጠባ፣ ርክብ መደባት ሕብረተሰብን ፀረ-ኢምፔሪያሊስት ምንቅስቓሳት ቀርኒ ኣፍሪቃን ዝተኮረ ኢትዮጵያዊ ጸሓፍን ተመራማርን እዩ። ምንባብ ጥራይ ዘይኮነስ ምህናጽ ክትጅምሩ ድልዋት እንተኾንኩም፣ ኣብቲ ምንቅስቓስ ተጸንበሩ።