እኛ መቼም ሰነፎች አልነበርንም። ተትተን ነበር።
በሲዶክ ሀይቱ
ሙሉ ሕይወታችሁን ሰምታችኋል። ከአጎቶቻችሁ። ከቴሌቪዥን ላይ ከሚናገሩ ሚኒስትሮች። እና በአንድ መጥፎ ቀን ከደከሙ ወላጆቻችሁ እንኳን፦ “ይህ ትውልድ መሥራት አይፈልግም።”
ከምንም ነገር በፊት አንድ ነገር በግልጽ ልንገራችሁ፦ እየዋሹችሁ ነው። ስለ ሁሉም ነገር አይደለም። ስለዚህ ጉዳይ ግን እውነቱን አይናገሩም።
በዚህ አገር ከ70 በመቶ በላይ ሰዎች ከ30 ዓመት በታች ናቸው። እናንተ በሌላ ሰው ዕቅድ ውስጥ ልዩ ትኩረት የሚያስፈልገው አነስተኛ ቡድን አይደላችሁም። አገሪቱ እናንተ ናችሁ።
ነገር ግን በከተሞች የወጣቶች ሥራ አጥነት ወደ 27 በመቶ ይጠጋል። እነሱ ደግሞ ስለ ኢኮኖሚ ዕድገት ቁጥሮች እያስደነቁን ይናገራሉ፤ እናንተ ግን ያንን ዕድገት በኪሳችሁ አታዩትም። ኢኮኖሚስቶች ለዚህ አሁን ስም አላቸው፦ “jobless growth” ወይም ያለ ሥራ የሚመጣ ዕድገት። በቀላሉ ሲተረጎም፣ ገንዘቡ እየተንቀሳቀሰ ነው፤ እናንተ ግን ከዚያ ገንዘብ ውጭ ቆማችኋል።
በየዓመቱ ደግሞ ወደ አንድ ሩብ ሚሊዮን ኢትዮጵያውያን አገራቸውን ይለቃሉ። አገራቸውን መውደድ ስለተዉ አይደለም። በአገራቸው መቆየት እየከበደ፣ እየከበደ ስለመጣ ነው።
ይህ ስንፍና አይደለም። እየደገ የመጣ፣ እየተስፋፋ የመጣ፣ ነገር ግን ለእናንተ አንድም ቦታ ያላዘጋጀ ሥርዓት ነው።
እናንተን ሊያድን የነበረው ዲግሪ
አንድ ሰው “ተማር” አለህ። ተማርክ።
አንድ ሰው “ዲፕሎማህ የዕድል በር ነው” አለህ። በሩን ከፍተህ ገባህ። በሌላኛው በኩል ግን ያገኘኸው ሌላ ረጅም ሰልፍ፣ ሌላ መጠበቂያ ክፍል እና ሌላ “እንጠራሃለን” የሚል ቃል ብቻ ነው።
ዛሬ በዚህ አገር ውስጥ የሚገኙ ብዙ ተመራቂዎች ሥርዓቱ የጠየቀባቸውን ሁሉ አድርገዋል። ዓመታትን በትምህርት አሳልፈዋል። ቤተሰቦቻቸው የሌላቸውን እያሟጠጡ የትምህርት ክፍያ ከፍለዋል። በመጨረሻ ግን በ15 ዓመቱ ትምህርቱን ካቋረጠው ልጅ ጋር በአንድ የሥራ አጥ ሰልፍ ውስጥ ቆመዋል።
ዲግሪው የከሸፈው በቂ ጥረት ስላላደረግህ አይደለም። የተሰጠህ ቃል ኪዳን ከመጀመሪያውም ለአንተ የተገነባ ስላልነበረ ነው። ተስፋ እያደረግክ እንድትጠብቅ ለማድረግ ነበር።
እና መጠበቅ ዋጋ አለው።
ወደ መደበኛው የሥራ ገበያ ሳይገቡ ወደ ጥቃቅን እና መደበኛ ያልሆነ ሥራ የሚገፉ ወጣቶች ሁሉ፤ የተማራችሁትን ሳትሠሩ በጎዳና ዳር ላይ ሌላ ነገር ለመሸጥ የተገደዳችሁ ሁሉ፤ እና ድንበሩ እንደሚያሳልፋችሁ እንኳን ሳታውቁ ወደ ድንበር የሚወስድ አውቶቡስ ላይ የተቀመጣችሁ ሁሉ—ይህ ሚሊዮን ጊዜ የተደገመ የግለሰብ ውድቀት አይደለም።
ይህ አንድ ትውልድ በዝምታ የተረሳበት ሁኔታ ነው። እናንተን በዓይን አይተው ለዚህ ሁሉ ማብራሪያ መስጠት የማይገባቸው ሰዎች የጻፉት የመተው ታሪክ ነው።
ከሥራ አጥነት ይልቅ እናንተን መከፋፈል ያስፈልጋቸዋል
እዚህ ላይ እንደ ሰው በቀጥታ የሚነግራችሁ ሰው በጣም ጥቂት ነው። እኔ ግን እነግራችኋለሁ።
ሥራ ሊሰጣችሁ የማይችለው ይኸው ሥርዓት፣ ሚሊሻ ለማግኘት ግን ምንም ችግር የለበትም። ባንዲራ ለመስጠት ችግር የለበትም። ከእናንተ የተለየ ቋንቋ የሚናገር ጠላት ለመፍጠርም ችግር የለበትም።
ለ19 ዓመት ወጣት መኖር የሚያስችለውን ደመወዝ ከመስጠት ይልቅ፣ ስለ ጎረቤቱ ብሔር ቂም መስጠት ይቀላል። ይህ ለሥርዓቱ በላይ ያሉት ሰዎች የበለጠ የሚጠቅማቸው፣ የሚያንስ ወጪ የሚጠይቅ እና የበለጠ ደህንነታቸውን የሚጠብቅ መንገድ ነው።
በጦር መሣሪያ የታጠቀ፣ የተከፋፈለ እና የደከመ ወጣት መሬቱን በእውነት ማን እንደያዘው፣ ውሎቹን ማን እንደሚያገኘው፣ የውጭ ምንዛሪ ሂሳቦቹን ማን እንደሚቆጣጠረው አይጠይቅም።
ነገር ግን ከሁሉም መከፋፈያዎች በላይ አንድ ሆኖ የቆመ ወጣት እነዚህን ሁሉ ጥያቄዎች ይጠይቃል።
ስለዚህ ዕድል ፈንታ ማንነት ይሰጧችኋል። ደመወዝ ፈንታ ጦርነት ይሰጧችኋል። እናንተም ዛሬን ለማለፍ በመታገል በጣም እንድትደክሙ፣ እንድትበታተኑ እና እንድትጠመዱ ይፈልጋሉ፤ እንዲሁም ኦሮሞ ወጣት፣ አማራ ወጣት፣ ትግራዋይ ወጣት እና ሶማሌ ወጣት ሁሉ በመጨረሻ በአንድ የሥራ አጥነት ሰልፍ ውስጥ እንደቆማችሁ እንዳታዩ ይፈልጋሉ።
ልዩነቱ የት ነው? ሰልፉ የቆመበት ከተማ ይለያል። በእያንዳንዱ ክልል የሚነገራችሁ ታሪክ ይለያል። ችግሩ ግን አንድ ነው።
እናንተ መቼም የእርስ በርሳችሁ ጠላት አልነበራችሁም። እርስ በርሳችሁ ማስረጃ ናችሁ።
ይህ የአንተ ችግር ብቻ እንዳልሆነ የሚያሳይ ማስረጃ። በየትኛውም ክልል ብትኖር፣ የትኛውንም መንግሥት ብትመለከት፣ ችግሩ ያው ነው። የተለያዩ ባንዲራዎችን ብቻ ለብሷል፤ እናንተን እንዳትነጋገሩና እንዳታወዳድሩ ለማድረግ።
በእውነት ማን ናችሁ?
እናንተ “ሊቆጣጠር የሚገባ የወጣት ብዛት” አይደላችሁም። ሊገታ የሚገባ የሕዝብ ስጋት አይደላችሁም። በለጋሾች ሪፖርት ላይ “ያለ ሥራ ዕድገት” ተብሎ የሚጻፍ ቁጥርም አይደላችሁም።
እናንተ ይህች አገር የምትመሠረትበት ጉልበት ናችሁ። ለሚቀጥሉት 50 ዓመታትም አገሪቱን የምትሸከሙት እናንተ ናችሁ። በሥልጣን ላይ ያሉት ይህንን ዛሬ ቢቀበሉም ባይቀበሉም፣ እውነታው ይህ ነው።
ይህ አንድ ነገር ይሰጣችኋል። እነሱ እንዳታዩት የሚፈልጉት አንድ ኃይል፦ የመደራደር ኃይል።
ያለ እናንተ አገር መገንባት አይቻልም። ማረስ አይቻልም። ማስተማር አይቻልም። ሕሙማንን ማከም አይቻልም። ቴክኖሎጂ መገንባት አይቻልም። አገርን መከላከልም አይቻልም።
ይህ በጭራሽ አልተጠየቀም። የሚጠየቀው ግን ይህ ነው፦ ይህን ኃይላችሁን እርስ በርሳችሁ ለመዋጋት ትጠቀማላችሁ? ወይስ ለዓመታት ለራሳቸው ሲያከማቹት ለነበሩት ሰዎች ሳይሆን፣ ለራሳችሁ እና ለሕዝቡ ጥቅም ትጠቀሙበታላችሁ?
ሥራ አልባ ኢኮኖሚን፣ የተከፋፈለ ፌዴሬሽንን እና ጦርነትን የሚፈልግ የፖለቲካ ምህዳርን በአንድ ጊዜ ለመውረስ እናንተ አልመረጣችሁም።
ነገር ግን አሁን እናንተ ብዙኃኑ መሆናችሁን አውቃችሁ ምን ማድረግ እንዳለባችሁ መምረጥ ትችላላችሁ። በእያንዳንዱ ክልል፣ በእያንዳንዱ ብሔር፣ በእያንዳንዱ ማንነት መካከል ተመሳሳይ ሰልፍ ውስጥ ቆማችኋል።
ይህ ትንሽ ነገር አይደለም።
በታሪክ ውስጥ እውነተኛ ለውጥ ያመጣ እያንዳንዱ ትውልድ ከዚህ ተመሳሳይ ሁኔታ ጀምሯል።
እናንተ ሰነፎች አይደላችሁም።
መቼም ሰነፎች አልነበራችሁም።
ተትታችኋል።
እናንተ ራሳችሁን ጥፋተኛ እንድታደርጉ በሚጠቅማቸው ሰዎች በእውቀት ተትታችኋል።
ይህንን ማመን አቁሙ።
ጥያቄ መጠየቅ ጀምሩ። በድምፅ። በአንድነት። ያለፈው ሥርዓት በክልሎችና በማንነቶች የሳላቸውን ድንበሮች ተሻግራችሁ።
ይህ ዕቅድ ለማን ነበር?
ለምንስ የእናንተ አልነበረም?
ሲዶክ ሀይቱ በቀንድ አፍሪካ የፖለቲካ ኢኮኖሚ፣ የመደብ ግንኙነቶች እና ፀረ-ኢምፔሪያሊስት ንቅናቄዎች ላይ የሚያተኩር ኢትዮጵያዊ ጸሐፊና ተመራማሪ ነው። ማንበብ ብቻ ሳይሆን መገንባት ለመጀመር ዝግጁ ከሆናችሁ፣ እንቅስቃሴውን ተቀላቀሉ።